ปวดหลังร้าวลงขา (Sciatica) เกิดจากอะไร สัญญาณไหนต้องพบแพทย์ และกายภาพบำบัดช่วยอะไรได้

ปวดหลังแล้วร้าวลงก้น ต้นขา หรือลงไปถึงน่องและเท้า บางคนมีชาหรือเสียวแปล๊บร่วมด้วย อาการแบบนี้มักเรียกรวมๆ ว่า "Sciatica" หรือปวดร้าวตามแนวเส้นประสาทไซแอติก

ข่าวดีคือผู้ป่วยจำนวนมากอาการดีขึ้นได้โดยไม่ต้องผ่าตัด ถ้าได้รับการประเมินที่ถูกต้อง และขยับร่างกายอย่างเหมาะสม บทความนี้อธิบายสาเหตุที่พบบ่อย สัญญาณอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที และสิ่งที่กายภาพบำบัดช่วยได้

• หมอนรองกระดูกปลิ้นหรือเคลื่อน ไปกดหรือระคายเคืองรากประสาทบริเวณหลังส่วนล่าง

• ช่องกระดูกสันหลังตีบแคบ มักพบในวัยกลางคนขึ้นไป ปวดมากขึ้นเมื่อเดินนานหรือยืนนาน

• กล้ามเนื้อสะโพกด้านลึกตึงหรืออักเสบ ทำให้ปวดก้นร้าวลงขาได้ แม้ไม่ได้มาจากกระดูกสันหลังโดยตรง

• การนั่งนาน ยกของผิดท่า หรือก้มบิดตัวซ้ำๆ เป็นปัจจัยกระตุ้นที่พบบ่อย

• กลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้ หรือปัสสาวะไม่ออก

• ชาบริเวณก้น ฝีเย็บ หรือรอบอวัยวะเพศ

• ขาอ่อนแรงมากขึ้นเรื่อยๆ เช่น เดินเท้าตก ยกปลายเท้าไม่ขึ้น

• ปวดร่วมกับมีไข้ น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ มีประวัติมะเร็ง หรือหลังอุบัติเหตุรุนแรง

อาการเหล่านี้อาจเป็นภาวะที่ต้องได้รับการรักษาเร่งด่วน ไม่ควรรอทำกายภาพบำบัด

แนวทางเวชปฏิบัติสากล เช่น NICE ของสหราชอาณาจักร แนะนำให้ผู้ป่วยปวดหลังและ Sciatica ได้รับคำแนะนำให้ขยับร่างกายต่อเนื่อง และใช้การออกกำลังกายเป็นส่วนหลักของการรักษา โดยอาจใช้การรักษาด้วยมือร่วมกับการออกกำลังกาย [1]

ที่คลินิก นักกายภาพบำบัดจะ:

• ตรวจแยกว่าอาการมาจากรากประสาท ข้อต่อ หรือกล้ามเนื้อ และตรวจกำลังกล้ามเนื้อ ความรู้สึก และรีเฟล็กซ์

• หาท่าทางหรือทิศทางการเคลื่อนไหวที่ทำให้อาการร้าวลดลง แล้วสอนให้ทำเองที่บ้าน

• ใช้การรักษาด้วยมือและเครื่องมือลดปวด เพื่อให้ขยับได้มากขึ้น

• ค่อยๆ เพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อหลัง สะโพก และแกนกลางลำตัว เพื่อลดโอกาสกลับมาเป็นซ้ำ

• อย่านอนพักติดเตียงนาน การขยับเบาๆ ในระดับที่ทนได้ช่วยให้ฟื้นตัวเร็วกว่า

• เปลี่ยนท่าทุก 30–45 นาทีถ้าต้องนั่งนาน

• หลีกเลี่ยงการยกของหนักพร้อมบิดตัว

• สังเกตว่าอาการร้าว "ถอยกลับ" ขึ้นมาใกล้หลังมากขึ้น (เป็นสัญญาณดี) หรือ "ลามลง" ไกลขึ้น (ควรรีบปรึกษา)