ข้อเท้าแพลง ดูแลอย่างไรให้หายไว และทำไมไม่ควรปล่อยให้หายเอง

เดินลงบันได เดินป่า เล่นกีฬา หรือแค่เหยียบพื้นทรายไม่เรียบ ก็ทำให้ข้อเท้าพลิกได้ ข้อเท้าแพลงเป็นการบาดเจ็บที่พบบ่อยที่สุดอย่างหนึ่ง และหลายคนคิดว่าพักไม่กี่วันก็หาย

ปัญหาคือ ถ้าไม่ได้ฟื้นฟูให้ครบ ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยจะมีอาการข้อเท้าไม่มั่นคง พลิกซ้ำ หรือปวดเรื้อรังตามมา แนวทางเวชปฏิบัติจึงแนะนำให้ฝึกออกกำลังกายเพื่อฟื้นฟูหลังข้อเท้าแพลง [1]

ควรไปตรวจเพิ่มเติม ถ้า:

• ลงน้ำหนักเดินไม่ได้เลยแม้แค่ 4 ก้าว ทั้งตอนเกิดเหตุและตอนตรวจ

• กดเจ็บที่ปุ่มกระดูกข้อเท้าด้านนอกหรือด้านใน หรือที่กระดูกฝ่าเท้าด้านข้าง

• ข้อเท้าผิดรูป ชามาก หรือเท้าเย็นซีด

เกณฑ์นี้มาจาก Ottawa Ankle Rules ที่ใช้ช่วยตัดสินว่าควรเอกซเรย์หรือไม่ [1]

แนวคิด PEACE & LOVE สำหรับการบาดเจ็บของเนื้อเยื่ออ่อน แนะนำว่าในช่วงแรก [2]:

• Protect: ลดการลงน้ำหนักหรือกิจกรรมที่ทำให้ปวดมาก 1–3 วัน

• Elevate: ยกเท้าสูงกว่าระดับหัวใจเมื่อทำได้

• Avoid anti-inflammatories: ไม่จำเป็นต้องรีบกินยาต้านอักเสบ เพราะอาจรบกวนการซ่อมแซมของเนื้อเยื่อ (ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเรื่องยา)

• Compression: พันผ้ายืดเพื่อลดบวม

• Educate: เข้าใจว่าร่างกายฟื้นตัวได้ และการขยับอย่างเหมาะสมสำคัญกว่าการพักนิ่งๆ

• Load: ค่อยๆ กลับมาลงน้ำหนักและใช้งานตามที่อาการยอมให้

• Optimism: ความมั่นใจมีผลต่อการฟื้นตัว

• Vascularisation: ออกกำลังกายแบบแอโรบิกที่ไม่ปวด เช่น ปั่นจักรยาน ว่ายน้ำ

• Exercise: ฝึกองศาข้อเท้า ความแข็งแรง และการทรงตัว ซึ่งเป็นส่วนที่ช่วยป้องกันการพลิกซ้ำ [1][2]

นักกายภาพบำบัดจะประเมินความรุนแรงของการบาดเจ็บ ช่วยลดปวดและบวม แล้วฝึกการทรงตัว (Proprioception) และความแข็งแรงเป็นขั้นตอน จนกลับไปเดินบนพื้นไม่เรียบ วิ่ง หรือเล่นกีฬาได้อย่างมั่นใจ สำหรับคนที่มาเที่ยวและต้องเดินทางต่อ ก็ช่วยวางแผนว่าทำกิจกรรมอะไรได้บ้างระหว่างทริป